Ból pleców


Ból pleców jest to jeden z rodzaju bólu, który jest odczuwany po grzbietowej stronie, wzdłuż pionowej osi ciała. Jest objawem bardzo niespecyficznym wynikającym ze schorzeń kręgosłupa, rdzenia kręgowego lub elementów aparatu kostno-mięśniowego wraz z towarzyszącymi nerwami.

Bóle pleców to jedne z najczęściej występujących dolegliwości. W ciągu życia doświadcza ich niemal 50-80% ludzi. W związku z różną tolerancją na ból, znaczna cześć przypadków może w ogóle nie być zgłaszana służbie zdrowia. Bóle pleców są bardzo częstą przyczyną zwolnień lekarskich, przede wszystkim wśród osób po 45 roku życia. Przyczyniają się również do wcześniejszego przejścia na emeryturę czy rentę.

Odczuwane dolegliwości bólowe najczęściej umiejscawiają się wzdłuż konkretnego odcinka kręgosłupa. Dlatego dzieli się je na bóle części szyjnej – karku, bóle części piersiowej, lędźwiowej – określane jako lumbago, a także bóle części krzyżowej. W wyniku największej ruchomości oraz przez wzgląd na uwarunkowania budowy anatomicznej, to część szyjna oraz lędźwiowa najczęściej ulegają uszkodzeniom.

Wśród wrażliwych struktur kręgosłupa wyróżnić można: okostną kręgów, oponę twardą, powierzchnie wyrostków stawowych dolnych oraz górnych, pierścień włóknisty krążka międzykręgowego, żylne sploty kręgowe i podłużne wiązadła kręgosłupa. Proces chorobowy toczący się w ich obrębie może powodować dolegliwości bólowe nawet bez bezpośredniego ucisku nerwów rdzeniowych.

Ból pleców - kręgosłupaOdczuwany ból może mieć bardzo różnorodny charakter. Inaczej pacjenci odczuwają ból powodowany przez podrażnienie nerwów obwodowych czy stan zapalny, a inaczej ten, który jest rzutowany z narządów wewnętrznych. Ból o pochodzeniu rdzeniowym umiejscawia się zazwyczaj wzdłuż zajętych dermatomów. Natomiast bóle powodowane przez uszkodzenie korzeni nerwów rdzeniowych na skutek dyskopatii odczuwane są na całej długości nerwów. Podczas kaszlu, kichania czy napinania mięśni brzucha, gdy dochodzi do wzrostu ciśnienia w jamie brzusznej może dochodzić do powstawania kolejnych napadów bólowych. Bolesne są również przykurcze posturalnych mięśni grzbietu. Nie jest do końca jasne, co jest ich bezpośrednią przyczyną, jednak występują przy wielu przypadłościach. Poprzez zniekształcenie sylwetki przykurcze takie powodują nadmierne napinanie mięśni oraz ścięgien znajdujących się po przeciwnej stronie, skutkiem czego jest odczuwanie tępego ból.

Bóle pleców podzielić można także ze względu na czas ich trwania. I w ten sposób wyróżnia się bóle ostre, podostre oraz przewlekłe. Ból ostry jest to ból trwający nie dłużej  niż 4 tygodnie. Zazwyczaj powodowany jest urazem lub toczącym się stanem zapalnym, np. podczas choroby reumatycznej. Ból taki najczęściej zanika samoistnie. Ból podostry, mało swoisty diagnostycznie trwa zazwyczaj od 4 do 12 tygodni. Bóle przewlekłe trwają dłużej niż 12 tygodni i mogą wymagać interwencji lekarza. Objawy bólowe mogą się nasilać, jednak bardzo często trudne jest zlokalizowanie ich pierwotnego źródła. Bóle mogą występować całą dobę, mogą być prowokowane przez konkretne czynności lub też powracać okresowo.

Przyczyny powstawania

Przyczyn powstawania bólu pleców może być wiele. Bardzo często są to również bóle wieloczynnikowe, co dodatkowo utrudnia postawienie odpowiedniej diagnozy. Bóle pleców często są wynikiem:

  • siedzącego trybu życia,
  • niewłaściwej postawy – przyjmowanie przez długi czas wymuszonej, nienaturalnej postawy ciała, zbyt długie przebywanie w jednej pozycji,
  • braku regularnej aktywności fizycznej,
  • chodzenia w butach na wysokim obcasie,
  • podnoszenie ciężkich przedmiotów w niewłaściwy sposób – pochylanie się zamiast uklęknięcie,
  • przyjmowanie nieodpowiedniej pozycji podczas snu.

W wymienionych wyżej przypadkach mamy do czynienia z tak zwanym bólem posturalnym, który jest skutkiem przeciążenia struktur tkankowo-stawowych. Jest to wówczas ból niestały, nieokreślony, najczęściej odczuwany w odcinku piersiowym. Niewłaściwe nawyki związane z postawą często prowadzą do wad postawy – skolioz, lordoz oraz kifoz. Czego skutkami są bóle obejmujące niemal wszystkie odcinki pleców.

Ból pleców pochodzenia kręgosłupowego diagnozowany jest wtedy, gdy nasila się podczas ruchu lub przy dźwiganiu ciężkich rzeczy. Ból taki łagodnieje podczas odpoczynku lub przy braku aktywności. Natomiast bóle pleców o pochodzeniu pozakręgosłupowym nie wiążą się z nasileniem dolegliwości podczas ruchu. Mogą one być objawem poważnych chorób.

Wśród schorzeń kręgosłupa mogących przyczyniać się do powstawania bólów pleców wymienia się przede wszystkim:

  • Przeciążenia – naderwanie więzadeł, nadwyrężenie mięśni oraz skurcze mięśni kręgosłupa.
  • Przepuklinę kręgosłupa, nazywaną również dyskopatią lub wypadnięciem dysku – przepuklina w odcinku lędźwiowym objawia się bólem w krzyżu nasilającym się podczas pochylania ciała do przodu oraz mrowieniem w nogach. Przepuklina odcinka szyjnego – na początku pojawiają się niezbyt uciążliwe bóle oraz sztywność szyi, następnie mrowienie w rękach. Przepuklina w odcinku piersiowym objawia się bólami promieniującymi w kierunku żeber. Ból bardzo mocno odczuwany jest podczas śmiechu, kaszlu lub kichania.
  • Kompresyjne złamanie kręgów – bóle mogą się nasilać podczas kaszlu, kichania, a także podczas wypróżniania się. Złamania tego typu to jeden z podstawowych objawów osteoporozy kręgosłupa.
  • Zwężenie (stenoza) kanału kręgowego w odcinku lędźwiowym – bóle pojawiają się podczas przeprostu kręgosłupa.
  • Spondylolisteza (ześlizgnięcie kręgów) – poza bólami pleców chory ma również problem z chodzeniem, nie może zgiąć nóg w biodrach przy jednocześnie wyprostowanych kolanach.

Bólami pleców objawiać się może również fibromialgia. Jest to zespół chorobowy, który objawia się bólem uogólniony, a także tak zwanymi punktami tkliwymi (spustowymi). Są to miejsca znajdujące się na ciele, o nadmiernej wrażliwości uciskowej. Dodatkowo chorobie towarzyszą inne objawy. Przede wszystkim  chroniczne zmęczenie, depresja, bezsenność, zaburzenia koncentracji i lęki.

Wśród pozakręgosłupowych przyczyn bólu pleców wymienia się przede wszystkim:

  • tętniaki aorty brzusznej,
  • rozwarstwienie aorty,
  • rozwarstwienie tętnicy szyjnej lub kręgowej,
  • dusznicę bolesną lub też zawał mięśnia sercowego,
  • ostre zapalenie opon mózgowych,
  • zespół górnego otworu klatki piersiowej,
  • zespół stawu skroniowo-żuchwowego,
  • półpasiec,
  • pewne schorzenia związane z układem pokarmowym – między innymi zapalenie woreczka żółciowego, zapalenie uchyłków, ropnie uchyłków, zapalenie wyrostka robaczkowego oraz zapalenie trzustki,
  • schorzenia układu oddechowego, np. zapalenie płuc czy zapalenie opłucnej,
  • choroba kości Pageta,
  • zaburzenia w obrębie miednicy – np. ciąża pozamaciczna, zapalenie jajowodu, rak jajników,
  • schorzenia układu moczowego – np. odmiedniczkowe zapalenie nerek czy zapalenie prostaty,
  • choroby autoimmunologiczne – w znacznej większości przypadków są one przyczyną zapalnego bólu pleców, np. spondyloartropatie osiowe (zesztywniające zapalenie stawów kręgosłupa), łuszczycowe zapalenie stawów, reaktywne zapalenie stawów czy też zapalenie stawów towarzyszące chorobom zapalnym jelit.

W znacznej większości przypadków bóle kręgosłupa mają charakter przeciążeniowy. Jednak u około 3 procent osób dorosłych do bólu pleców przyczyniają się choroby zapalne.

Leczenie bólu pleców

Odpowiednio przeprowadzony wywiad lekarski jest pomocny w zakwalifikowaniu bólu pleców do jednej z trzech grup:

  • niespecyficznych dolegliwości bólowych,
  • bólu pleców związanego z uciskiem na rdzeń oraz korzenie nerwowe,
  • bólu w przebiegu innej, określonej jednostki chorobowej.

Istnieje wiele czynników sprzyjających powstawaniu bólu pleców. Można wśród nich wymienić otyłość, brak aktywności fizycznej, narażenia zawodowe, depresje oraz wiele innych uwarunkowań psychologicznych.

W przypadku znacznej większości osób ostre napady bólowe pleców ustępują samoczynnie po upływie około 4 tygodni, najpóźniej do 3 miesiąca. Wówczas leczenie polega jedynie na kontroli bólu, do poziomu który umożliwia normalną aktywność fizyczną. Przez wzgląd na niepewne przyczyny powstawania bólu, terapia ma charakter jedynie objawowy. Nawet przy dyskopatii zazwyczaj nie jest potrzebna interwencja chirurgiczna. Podobnie terapia wygląda w przypadku bólów przewlekłych. W rwie kulszowej stosuje się systematyczne ćwiczenia fizyczne, interwencję lekarską oraz wsparcie psychologiczne. W przypadku objawowego leczenia bólów szyi wykorzystuje się kołnierze ortopedyczne.

W leczeniu farmakologicznym stosuje się przede wszystkim niesteroidowe leki przeciwzapalne. W przypadku nagłych oraz silnych bólów wykorzystuje się środki zmniejszające napięcie mięśniowe. Istnieją dowody, że stosowanie leków przeciwdrgawkowych może być skuteczne w leczeniu przewlekłych bólów dyskopatycznych. W ciężkich przypadkach, gdy inne leki nie są skuteczne, stosuje się środki opioidowe. Jako środek doraźny sprawdzają się zastrzyki podoponowe z kortykosterydów.  Przynoszą one ulgę w przypadku bólów dyskopatycznych.

Stosowane bywają również terapie niekonwencjonalne. Nalezą do nich przede wszystkim:

  • chiropraktyka – może być stosowana w przypadku bólów ostrych i przewlekłych, korzyści z niej płynące są porównywalne do leczenia konwencjonalnego,
  • stymulacja elektryczna – skuteczność tej metody jest dyskusyjna,
  • ciepłe okłady – jest to skuteczna metoda stosowana przy bólach ostrych,
  • terapie kognitywno-behawioralne – są skuteczne w przypadku bólów przewlekłych,
  • ćwiczenia kręgosłupa – w przypadku bólów przewlekłych pomagają w powrocie do sprawności,
  • akupunktura – przy bólach przewlekłych przynosi krótkotrwałą ulgę,
  • masaże – przy odczuwaniu nasilonych dolegliwości bólowych w bólu przewlekłym pomaga przynieść krótkotrwała ulgę.

Zazwyczaj bóle pleców nie wymagają stosowania zabiegów chirurgicznych. Najpoważniejszym wskazaniem do operacji jest ryzyko utraty funkcji neurologicznych związane z uciskiem na struktury nerwowe. Wykorzystując zabieg chirurgiczny można ustabilizować uszkodzone kręgi, usunąć wgłębione krążki międzykręgowe, skorygować zmiany zwyrodnieniowe czy też dokonać resekcji przerzutów nowotworowych. Najczęściej wykonywanymi zabiegami chirurgicznymi są:

  • Dyscektomia – jest to zabieg polegający na usunięciu tej części krążka miedzykręgowego, która została przemieszczona. Jest to zabieg usunięcia przepukliny.
  • Spondylodeza, czyli stabilizacja międzytrzonowa – jest to usztywnienie dwóch sąsiadujących kręgów.
  • Laminektomia – zabieg polegający na usunięciu wyrostków kolczystych oraz łuków kręgów wraz z więzadłem żółtym przebiegającym pomiędzy łukami kręgów. Zabieg wykonywany jest przy zwężeniu kanału kręgowego, na przykład przy dyskopatii.
  • Forminotomia – zabieg polegający na wykonaniu dostępu do kanału kręgowego, a następnie na poszerzeniu otworu międzykręgowego.
  • Usuwanie zrostów.
  • Wertebroplastyka – jest to zabieg wykonywany w przypadku kompresyjnych złamań kręgosłupa. Polega na wstrzyknięciu cementu kostnego do trzonu złamanego kręgu lub też takiego, który jest na granicy złamania.
  • Resekcja zmian nowotworowych – zabieg polegający na usunięciu zmiany nowotworowej.
VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: