Duszność


Duszność jest subiektywnym odczuciem braku powietrza, problemu z oddychaniem czy też zadyszki. Odczucie braku tchu często połączone jest z intensywnym wysiłkiem mięśni oddechowych. Odczucie duszności w wielu sytuacjach pojawić się może nawet przy nieproporcjonalnie małym wysiłku, a nawet w spoczynku.

Istnieje kilka klasyfikacji duszności, można je między innymi podzielić na:

  • wysiłkową  posiadającą związek z wysiłkiem fizycznym oraz spoczynkową, która świadczyć może o ciężkim i zaawansowanym stanie chorobowym,
  • przewlekłą oraz ostrą, określaną również jako napadowa,
  • zależną od ułożenia ciała – najczęściej duszność pojawia się w pozycji leżącej, ustępuje natomiast w pozycji stojącej oraz siedzącej.

Czerwony inhalatorDuszność ostra pojawia się w sposób nagły. Gdy towarzyszy jej silny ból w klatce piersiowej może to oznaczać, że jest objawem zawału serca lub też zatorowości płucnej. Jeżeli uczucie duszności nasila się stopniowo, a do tego towarzyszą mu świsty oddechowe prawdopodobnie jest to objaw astmy lub też ostrej niewydolności lewej komory serca. Natomiast gdy uczucie duszności nasila się powoli (w ciągu kilku godzin lub też kilku dni), a dodatkowo towarzyszy mu gorączka i odkrztuszanie plwociny to najczęściej oznacza zapalenie płuc lub też zapalenie oskrzeli.

Duszność przewlekła narasta bardzo wolno. Najczęściej jest objawem przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, choroby śródmiąższowej płuc lub też niewydolności serca. Ten rodzaj duszności może pojawiać się również przy niedokrwistości ,a  także w chorobach układu nerwowo-mięśniowego.

Można wyróżnić także duszność wdechową, wydechową oraz mieszaną. Duszność wdechowa najczęściej jest efektem osłabienia pracy serca, zastoju oraz nadciśnienia w żyłach płucnych. Zdarza się, że pojawia się również w wyniku anatomicznego zwężenia górnych dróg oddechowych. Wówczas powietrze z trudem przedostaje się do pęcherzyków płucnych, a oddech przyspiesza i ulega spłyceniu. Przy duszności wdechowej silnie napinają się mięśnie oddechowe, natomiast dolne przestrzenie międzyżebrowe zapadają się podczas nabierania powietrza do płuc.

W przypadku duszności wydechowej występuje zmniejszona elastyczność pęcherzyków płucnych lub też zwężenie oskrzelików. Ten typ duszności pojawia się przy rozedmie płuc, zapaleniu oskrzeli, a także przy dychawicy oskrzelowej. Problem dotyczy przede wszystkim wydechu, który stanowi czynność bierną. Podczas wydechu silnemu napięciu ulegają mięśnie wydechowe, które mają wspierać proces wydechu.

Duszność mieszana charakteryzuje się występowaniem problemów zarówno podczas wdechu, jak i wydechu. Ten typ duszności towarzyszy wielu przewlekłym oraz podostrym chorobom układu oddechowego, które występują łącznie z chorobami układu krążenia, szczególnie serca.

Duszność stosunkowo rzadko występuje bez towarzyszących jej innych objawów. W przypadku osób chorych na astmę razem z napadami duszności występuje także kaszel, ucisk w klatce piersiowej, a czasami także słyszalny świst podczas oddychania. W przypadku zapalenia płuc lub też oskrzeli objawami towarzyszącymi są najczęściej kaszel  z odkrztuszaniem plwociny ropnej oraz gorączka. Wiele chorób śródmiąższowych płuc objawia się dusznościami, którym towarzyszy suchy kaszel. Przy zatorowości płucnej duszności są bardzo gwałtowne i często pojawia się także krwioplucie oraz ból w klatce piersiowej. Gdy przyczyną duszności jest zawał serca, osoby chore bardzo często skarżą się na silny ból za mostkiem lub też z przodu klatki piersiowej. Ból ten może promieniować do lewej ręki, barku, pojawiać się między łopatkami oraz w okolicach żuchwy.

Przyczyny powstawania

Duszność jest wynikiem dostarczenia do organizmu niedostatecznej ilości tlenu, a także upośledzonego wydalania dwutlenku węgla. Do powstawania duszności prowadzić może większość chorób płuc, serc a, a także niektóre schorzenia innych narządów lub też zatrucia.

Wśród przyczyn duszności napadowej wymienia się przede wszystkim:

  • zapalenie płuc,
  • ostre zapalenie oskrzeli,
  • astmę oskrzelową,
  • odmę płucną,
  • zatorowość płucną,
  • zaostrzenie przewlekłej obturacyjnej choroby płuc,
  • zaostrzenie niewydolności krążenia,
  • zawał serca.

Do duszności przewlekłej przyczyniają się między innymi:

  • przewlekła obturacyjna choroba płuc,
  • niewydolność krążenia,
  • zwłóknienia płuc oraz inne śródmiąższowe choroby płuc,
  • choroby neurologiczne, np. miastenia czy też stwardnienie zanikowe boczne.

Duszność powodowana może być przez zmniejszenie ilości tlenu dostarczanego do tkanek, odpowiadają za to przede wszystkim:

  • choroby przyczyniające się do zmniejszenia ilości czynnego miąższu płuc, takie jak zwłóknienie płuc, rozedma czy też zapalenie płuc,
  • niedokrwistość – obniża stężenie hemoglobiny we krwi przez co zmniejsza ilość dostarczanego do tkanek tlenu,
  • upośledzenie pracy serca – niewydolność serca,
  • utrudnienie wiązania się hemoglobiny z tlenem w wyniku zatrucia węglem lub też substancjami, które powodują methemolgobinemię.

Duszności wywoływane mogą być również przez wzmożenie ośrodkowego napędu oddechowego, co niezbędne jest do uzyskania prawidłowej wentylacji oraz przez hiperwentylację. Czynniki te związane mogą być z:

  • zwężeniem oskrzeli w wyniku przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, nowotworów oskrzeli czy też astmy,
  • kwasicą oddechową,
  • zmianami chorobowymi miąższu płuc, opłucnej lub też ściany klatki piersiowej, między innymi zapalenie płuc, niewydolność serca, choroby śródmiąższowe płuc, choroby opłucnej, a także zniekształcenia klatki piersiowej,
  • pobudzenie ośrodka oddechowego na wskutek działania toksyn,
  • osłabienie mięśni oddechowych oraz zaburzenia w przewodnictwie nerwowym i nerwowo-mięśniowym – upośledzenie działania mięśni oddechowych,
  • znaczny wysiłek w przypadku osób zdrowych,
  • odczuwanie bólu oraz lęku,
  • nadczynność tarczycy.

Ponadto do wystąpienia duszności przyczyniają się:

  • niewydolność układu oddechowego,
  • zaburzenia psychogenne,
  • zaburzenia metaboliczne,
  • rozedma płuc,
  • nacieki płucne,
  • napad astmy oskrzelowej,
  • alergie,
  • zapalenie oskrzeli,
  • włóknienie pozapalne płuc,
  • zmniejszenie objętości płuc w wyniku ucisku zewnętrznego, na przykład na wskutek nowotworu, odmy czy też płynu w jamie opłucnej,
  • utrudniony przepływ powietrza przez drogi oddechowe, między innymi w wyniku obecności ciała obcego, nowotworu czy też treści zapalnej.
  • niedokrwistość,
  • lęki oraz fobie,
  • ekspozycja na silne zapachy lub też drażniące napary,
  • niektóre leki,
  • wstrząs.

Leczenie duszności

Zanim osobie cierpiącej z powodu duszności zostanie udzielona pomoc, konieczne jest ustalenie czy duszność ta jest stała czy też okresowa. W przypadku duszności okresowej konieczne jest ustalenie przyczyny powodującej dolegliwości. A mianowicie czy duszność związana jest z wysiłkiem fizycznym, z zetknięciem z konkretnym przedmiotem lub też zapachem, czy też jest efektem odczuwanego zdenerwowania. Konieczne jest również ustalenie czy osoba cierpiąca z powodu duszności ma problemy przy wdychaniu czy przy wydychaniu powietrza lub też czy jest to duszność mieszana.

Nagła duszność, szczególnie w przypadku dzieci może być powodowana przez ciało obce znajdujące się gardle lub też w górnych drogach oddechowych. Wówczas często duszności towarzyszy również sinica. W takim przypadku należy dziecko unieść nogami do góry, tak aby głowa skierowana była ku dołowi lub też ucisnąć dolną część klatki piersiowej, co spowoduje wyrzucenie ciała obcego znajdującego się w górnej części tchawicy lub też w krtani. W tym przypadku często są to zabiegi ratujące życie.

Pojawienie się nagłej i bardzo silnej duszności to objaw astmy. Przy takim napadzie chory zmuszony jest do zajęcia wygodnej pozycji, najczęściej siedzącej lub stojącej, pochylonej do przodu oraz opartej na przykład o parapet, przy otwartym oknie. Dzięki takiemu podparciu możliwe jest zwiększenie pracy mięśni oddechowych.

Każda osoba chora na astmę powinna posiadać zawsze przy sobie odpowiedni lek do wziewnego stosowania, który rozkurcza oskrzela. W przypadku pojawienia się odczucia braku powietrza chory powinien stosować inhalację 2-4 dawek w odstępach, co 20 minut. Gdy objawy duszności zaczynają ustępować nie wolno odstawiać leku lecz zmniejszyć częstotliwość między inhalacjami o 3-4 godzin. Jednak nie jest to regułą, ilość oraz częstotliwość stosowanych dawek należy skonsultować z lekarzem. W poważnym zaostrzeniu astmy, gdzie występuje ryzyko zatrzymana oddechu chory powinien zostać jak najszybciej przetransportowany do szpitala. Ponadto osoba chora powinna zgłosić się do lekarza w każdym przypadku:

  • odczuwania duszności podczas spoczynku,
  • gdy tętno przekracza 120/minutę,
  • przy przyspieszonym oddechu,
  • gdy występują głośne świsty oddechowe lub gdy świsty te znikają,
  • powolnej reakcji na leki rozszerzające oskrzela.

Leczenie duszności w każdym przypadku zależne jest od czynników, które ją wywołują, a także od nasilenia objawów. W inny sposób postępuje się podczas leczenia łagodnej, epizodycznej duszności, a innego postępowania wymaga ciężka, przewlekła duszność.

Należy pamiętać, że w każdym przypadku duszności, któremu towarzyszy sinica konieczne jest niezwłoczne wezwanie pogotowia ratunkowego.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:
Duszność - 5.0/5 (1 głosów)

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: