Stolec smolisty


Smoliste stolce mogą stanowić objaw wielu dolegliwości. Są skutkiem przemian chemicznych hemoglobiny – czerwonego barwnika krwi. Krew oraz znajdujące się w niej erytrocyty mogą dostawać się do przewodu pokarmowego, np. podczas krwawień z żołądka. Ciemne, czarne zabarwienie, które wówczas przybiera stolec jest skutkiem degradacji hemoglobiny w wyniku działania bakterii oraz reakcji chemicznych, do których dochodzi poprzez oddziaływanie soku żołądkowego i enzymów trawiennych na krew. Stolce smoliste mogą stanowić objaw chorobowy, lecz nie jest to regułą. Zdarza się, że ciemniejsze zabarwienie stolca jest skutkiem spożytego wcześniej pokarmu, np. borówek.

Smoliste stolce razem z wymiotami fusowatymi stanowią podstawowy objaw krwawienia z przewodu pokarmowego. Mimo że są one raczej skutkiem krwawienia z górnych jego odcinków, to czasami mogą również być objawem krwawienia z dalszych części przewodu pokarmowego – jelita cienkiego oraz grubego. Stolce smoliste pojawić się mogą na krótko po rozpoczęciu krwawienia, ponieważ znajdująca się w przewodzie pokarmowym krew przyspiesza pasaż jelitowy.

ToaletaAby doszło do pojawienia się stolców smolistych, w przewodzie pokarmowym powinno być obecne ok. 100 ml krwi, która musi pozostać tam ok. 6-8 godzin. Im niżej w przewodzie pokarmowym dojdzie do krwawienia, tym bardziej świeża i żywa jest krew po wydaleniu. Kał będzie miał bardziej czerwone zabarwienie, a w przypadku krwawienia z końcowych odcinków, np. z esicy, krew może już nawet nie być wymieszana z kałem.

Często powstawaniu stolców smolistych towarzyszą także inne objawy. Między innymi:

  • wymioty o czarnym zabarwieniu,
  • śluz w kale, który świadczyć może o żylakach odbytu,
  • krew obecna w stolcu, która widoczna jest na papierze toaletowym.

Stolce smoliste z jednoczesną domieszką krwi świadczyć mogą o krwawieniu z kątnicy – dolnego odcinka przewodu pokarmowego. Najczęściej dzieje się tak, gdy krwawienie to jest niewielkie, a treść jelitowa przechodzi powoli. Czarne stolce mogą także wskazywać na nowotwory jelita grubego. W przypadku dzieci takie zabarwienie stolca może być skutkiem uszkodzonej podczas oddawania kału śluzówki jelita grubego.

Stolce smoliste często są mylone z hematochezją. Są to dwa zupełne odmienne symptomy. W przypadku hematochezji w stolcu obecna jest świeża, jasnoczerwona krew i jest ona objawem krwawienia z dolnej części układu pokarmowego.

Przyczyny powstawania

Kiedyś uważano, że do pojawienia się stolca smolistego dochodzi na skutek działania kwasu solnego na krew. Oznaczałoby to, że do ich powstania może dojść wyłącznie w przypadku krwawienia z żołądka lub też z dwunastnicy. Aktualnie jednak uważa się, że stolce smoliste są skutkiem działania bakterii jelitowych, soku żołądkowego lub też enzymów trawiennych na krew. W wyniku tego tworzy się stolec smolisty, który może mieć stała lub też zbita konsystencję. Jeżeli krwawienie z górnego odcinka przewodu pokarmowego jest masywne, to stolce mogą przybierać postać biegunek.

Wśród przyczyn powstawania stolców smolistych można wymienić:

  • chorobę wrzodową dwunastnicy lub żołądka,
  • pęknięcie żylaków przełyku,
  • gastropatię krwotoczną,
  • zespół Mallory’ego-Weissa – podłużne pęknięcie błony śluzowej przełyku przy wpuście żołądka wynikające z uporczywych wymiotów,
  • chorobę refluksową przełyku,
  • zapalenie błony śluzowej żołądka,
  • guzy zlokalizowane z przełyku, żołądku lub też w jelicie cienkim,
  • uchyłek Meckela.

Wśród innych przyczyn powstawania stolców smolistych wymienia się również:

  • stosowanie węgla lekarskiego,
  • przyjmowanie preparatów żelaza,
  • przedawkowanie niektórych leków, np. antykoagulantów,
  • przyjmowanie bizmutu,
  • niedokrwienie jelit,
  • nieprawidłową budowę żył.

Jednak stolec o ciemnym zabarwieniu wcale nie musi być związany z jakimikolwiek dolegliwościami. Może być skutkiem spożywanych wcześniej pokarmów. Do zmiany koloru stolca przyczyniają się najczęściej czarne jagody, buraki, szpinak, lukrecja, wiśnie oraz czernina czy kiszka krwista.

Stolec smolisty pojawić się może również u niemowlaka karmionego piersią. Do sytuacji takiej może dojść między innymi w przypadku, gdy dziecko uszkodzi brodawkę sutkową matki i wówczas razem z mlekiem do przewodu pokarmowego dziecka dostaje się również krew. Jednak jeżeli smoliste stolce nie są związane z uszkodzoną brodawką lub podawaniem dziecku innych pokarmów konieczne jest natychmiastowe skontaktowanie się z lekarzem w celu przeprowadzenia dokładnej diagnostyki.

Krwawienia z przewodu pokarmowego mogą być również związane z nadużywaniem alkoholu, co także przyczynia się do powstawania stolców smolistych. U osób, które nadużywają alkoholu źródłem krwawienia mogą być żylaki przełyku, które są skutkiem nadciśnienia wrotnego występującego w marskości wątroby. Krwawienie występujące przy marskości wątroby jest bardzo niebezpiecznym objawem i bardzo często kończy się śmiercią.

Leczenie stolców smolistych

Stolce smoliste są bezwzględnym wskazaniem do poszerzenia diagnostyki. Początkowo konieczne jest wykluczenie obecności krwi w przewodzie pokarmowym. W tym celu wykonywane są testy na obecność krwi utajonej w kale. Jest to bezpieczne, nieinwazyjne badanie pozwalające na wykrycie nawet niewielkiej ilości krwi. Test taki występuje pod dwoma postaciami – z użyciem bibułek lub jako tradycyjny test gwajakolowy. Test z użyciem bibułek można nabyć bez recepty w aptece. Z kolei test gwajakolowy wykonywany jest w laboratorium, a jego wyniki analizowane są przez odpowiednio wykwalifikowane osoby. Następnie wykonywane jest badanie morfologiczne krwi.

W przypadku dodatniego wyniku na obecność krwi utajonej w kale wskazane jest przeprowadzenie kolonoskopii. Badanie takie polega na wprowadzeniu endoskopu ze światłowodem oraz kamerą do jelita grubego przez odbyt. Wskazane może być także wykonanie gastroskopii, w której endoskop wprowadzany jest poprzez jamę ustną i przełyk do żołądka.

Leczenie stolców smolistych lub też stolców z domieszką kwi uzależnione jest od ich przyczyny. W przypadku chorych z hemoroidami lekarze często zapisują preparaty mające na celu zmiękczenie stolca. Polecane jest również wykonywanie nasiadówek, które pomagają zmniejszyć ból oraz zapobiegają powstawaniu krwawień. Lekarze często przepisują również różne preparaty w postaci antybiotyków lub leków immunosupresyjnych, które pozwalają na złagodzenie stanu zapalnego jelit i różnych infekcji. Czasami wymagane jest przeprowadzenie zabiegu operacyjnego, przede wszystkim u chorych z nieprawidłowościami żył, w przypadku których krwawienie nie ustępuje samoistnie.

Stolec smolisty
Ocena artykułu

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: