Wykwit


Wykwit jest zmianą skórną, która stanowi objaw choroby. Dzięki wykwitom możliwe jest postawienie właściwej diagnozy. Stanowią one główny element obrazu klinicznego w przypadku chorób dermatologicznych.

Wśród wykwitów można wyróżnić podstawowe i wtórne. Wykwity pierwotne pojawiają się na początkowym etapie ujawniania chorobowych zmian skórnych, są najczęściej bezpośrednim skutkiem rozwoju procesu chorobowego. Można wśród nich wymienić:Wykwity po ukąszeniach

  • plamy – są to wykwity leżące na poziomie skóry, są niewyczuwalne przy dotyku, jednak odróżniają się barwą od otaczającej skóry, wśród plam można ponadto wyróżnić:
    • plamy z zaburzeń ukrwienia, a w nich:
      • plamy związane z przekrwieniem – w zależności od wielkości wyróżnić można:
        • plamy rumieniowe – to małe, zazwyczaj liczne wykwity, które mogą się zlewać,
        • rumienie – to wykwity większe od plam rumieniowych,
        • erytodermie – są uogólnionymi stanami zapalnymi skóry, skóra jest jednolicie zaczerwieniona na całej powierzchni, poza tym widoczny jest obrzęk i nadmierne złuszczanie się naskórka, często pojawia się także świąd, powiększone węzły chłonne, dreszcze, podwyższona temperatura oraz złe samopoczucie,
      • plamy związane z niedokrwieniem – mają siną barwę, są powodowane przez odtlenowaną krew na poziomie tkankowym,
    • plamy spowodowane zaburzeniami unaczynienia, a wśród nich plamy naczyniowe wrodzone i plamy naczyniowe nabyte,
    • plamy wybroczynowe – nie bledną przy ucisku, ich barwa jest zależna od głębokości, na której występują ( plamy wybroczynowe powierzchniowe charakteryzują się czerwonym zabarwieniem, natomiast położone głębiej posiadają barwę siną), a także od czasu (plamy wybroczynowe na początku są czerwone, następne przybierają barwę siną, a na końcu brunatną),
  • grudki – są to wykwity wznoszące się ponad poziom skóry, różnią się od skóry otaczającej spoistością, ustępują bez pozostawiania śladów, ich wielkość najczęściej wynosi od 1 mm do 1 cm; większe wykwity, które powstają w wyniku zlania się grudek określane są jako blaszki lub tarczki; wśród grudek wyróżnia się:
    • grudki naskórkowe – zmiany obejmują tylko naskórek,
    • grudki skórno-naskórkowepojawiają się zmiany nie tylko w naskórku, ale i w skórze właściwej,
    • grudki skórne – zmiany obejmują skórę właściwą bez zmian w naskórku,
  • guzki – wznoszą się ponad powierzchnię skóry, zazwyczaj związane są ze zmianami w skórze właściwej, ustępują bez pozostawienia blizny, guzki mogą się rozpadać i tworzyć owrzodzenia,
  • guzy – są to wykwity wyniosłe ponad powierzchnię skóry, pochodzą z głębokich warstw skóry oraz tkanki podskórnej, najczęściej ustępują nie pozostawiając blizn, wielkość guzów wynosi ponad 1 cm,
  • krosty – wznoszą się ponad powierzchnię skóry, od samego początku zawierają treść ropną,
  • cysty określane również, jako torbiele są patologicznymi przestrzeniami znajdującymi się w obrębie organizmu, składają się z jednej lub wielu komór, we wnętrzu których znajduje się płyn,
  • pęcherzyki – wykwity wznoszące się ponad powierzchnię skóry, wypełnione płynem, ustępują nie pozostawiając blizn,
  • pęcherze – to wykwity, których średnica zazwyczaj przekracza 1 cm, zawierają płyn, można wyróżnić trzy typy pęcherzy:
    • pęcherze podrogowe – leżą powierzchniowo, są nietrwałe, posiadają cienką oraz wiotką pokrywę, która przerywa się w wyniku czego powstaje nadżerka pokrywająca się po pewnym czasie strupem,
    • pęcherze śródnaskórkowe – powstają w warstwie kolczastej na skutek utraty łączności między komórkami,
    • pęcherze podnaskórkowe – ich pokrywą jest cały naskórek, są napięte oraz stosunkowo trwałe i oporne na urazy mechaniczne,
  • bąble – wykwity te wznoszą się ponad powierzchnię skóry, powstają szybko, ale i szybko ustępują, nie pozostawiają śladów, charakteryzują się porcelanowo białą lub też różową barwą, są wyraźnie odgraniczone od otoczenia i posiadają znaczną spoistość, często ich pojawianiu się towarzyszy świąd.

Wykwity wtórne natomiast są skutkiem zejścia wykwitów pierwotnych, obecne są w dalszym przebiegu choroby lub w czasie jej ustępowania. Wśród wykwitów wtórnych wyróżnia się:

  • nadżerki – są powierzchniowymi ubytkami naskórka, pojawiają się wskutek jego zniszczenia, ustępują bez pozostawienia blizn,
  • przeczosy – są to linijne ubytki w skórze, która wcześniej nie była zmieniona,
  • strupy – są wynikiem zasychania płynu wysiękowego, krwi lub też treści ropnej na powierzchni skóry,
  • pęknięcia, szczeliny i rozpadliny – są linijnymi ubytkami skóry, pęknięcia oraz szczeliny dotyczą główne naskórka, natomiast rozpadliny głębszych warstw skóry, aż do skóry właściwej,
  • owrzodzenia – to ubytki w skórze właściwej, znikają pozostawiając po sobie blizny,
  • blizny – to tkanka łączna włóknista, która wypełnia miejsce uszkodzenia skóry właściwej, wśród blizn wyróżnia się:
    • blizny przerosłe – to wyniosłe, nierówne rozrosty tkanki bliznowatej wystające ponad poziom skóry znajdującej się wokół,
    • bliznowce – są podobne do blizn przerosłych, jednak oprócz obszaru uszkodzenia skóry obejmują także skórę otaczającą, która nie jest zmieniona chorobowo,
    • blizny zanikowe – leżą na powierzchni skóry, mogą być też zapadnięte, cienkie oraz marszczące się bibułkowato,
  • blaszki – to wykwity wtórne wznoszące się ponad poziom skóry,
  • łuski – są złuszczającą się warstwą rogową skóry.

Wśród stanów chorobowych, których nie da się zakwalifikować do konkretnej grupy pod względem morfologicznym określanych również, jako stany narzucone skóry można wymienić:

  • zliszajowacenia – stany nadmiernego pogrubienia, poletkowania oraz szorstkości skóry w wyniku przewlekłych stanów zapalnych,
  • zliszajcowacenia – objawiają się jako charakterystyczne żółto-miodowe miękkie strupy,
  • łuszczycowatość,
  • spryszczenie – to powstanie ognisk o typie wyprysku w obrębie innych ognisk chorobowych.

Przyczyny powstawania

Przyczyny powstawania wykwitów są różne, można wśród nich wymienić:

  • plamy z zaburzeń ukrwienia:
    • plamy związane z przekrwieniem powstają w wyniku poszerzenia naczyń krwionośnych, najczęściej są zmianami zapalnymi,
      • plamy rumieniowe często się obserwuje podczas przebiegu wielu chorób zakaźnych, takich jak odra, płonica czy też różyczka, a także w osutkach polekowych,
      • rumienie mogą mieć charakter przelotny i wówczas są skutkiem zwiększonego przepływu krwi przez naczynia skórne (np. rumień emocjonalny) lub też charakter trwały – wówczas zazwyczaj są efektem przekrwienia związanego ze stanem zapalnym, np. róża czy też odczyn fotoalergiczny,
      • erytrodermie stanowią uogólniony stan zapalny skóry, przyczyny erytrodemii wśród osób dorosłych mogą być różne, miedzy innymi:
        • wypryski o różnych postaciach,
        • chłoniaki oraz białaczki,
        • łuszczyca,
        • dziedziczne zaburzenia,
        • pęcherzyca liściasta,
        • stosowanie niektórych leków,
        • inne choroby, takie jak liszaj plaski, świerzb norweski, grzybice, zapalenia skórno-mięśniowe,
  • plamy związane z niedokrwieniem są efektem zmniejszonego napływu krwi tętniczej (na przykład w wyniku odczuwania zimna), utrudnionego odpływu krwi żylnej (przy niewydolności żylnej) czy też zmian hematologicznych.
  • plamy spowodowane zaburzeniami unaczynienia są trwałymi rozszerzeniami naczyń włosowatych,
  • plamy wybroczynowe – są skutkiem wylewu krwi do skóry,
  • grudki:
    • naskórkowe to między innymi brodawki zwykłe,
    • skórno-naskórkowe pojawiają się np. w łuszczycy lub liszaju płaskim,
    • skórne naciekowe występują np. przy kile, skórne obrzękowe np. przy rumieniu wielopostaciowym,
  • guzki są charakterystyczne przy przewlekłych chorobach ziarniakowych, między innymi przy kile, sarkoidozie oraz gruźlicy, mogą by efektem zaburzeń metabolicznych lub tez rozrostu nowotworowego,
  • guzy – dzielą się na zapalne, takie jak rumień guzowaty, czyrak oraz nowotworowe – łagodne (między innymi włókniak) i złośliwe (np. rak skóry czy też guzowata postać ziarniniaka grzybiastego),
  • pęcherzyki – mogą być skutkiem gromadzenia się płynu w przestrzeniach międzykomórkowych (tak zwany stan gąbczasty, który jest charakterystyczny dla wyprysku) lub też śródkomórkowo (płyn wówczas gromadzi się w samych komórkach naskórka, czego efektem jest zwyrodnienie wodniczkowe),
  • pęcherze powstają w wyniku rozwarstwienia poszczególnych warstw naskórka lub też na granicy skórno-naskórkowej, powstają na przykład na skórze stóp lub też dłoni w wyniku otarć butów czy też narzędzi,
    • pęcherze podrogowe – występują przy pęcherzycy liściastej czy też przy odmianie pęcherzowej liszajca zakaźnego,
    • pęcherze śródnaskórkowe – pojawiają się przy pęcherzycy zwykłej,
    • pęcherze podnaskórkowe – powstają w pemfigoidzie, w nabytym pęcherzowym oddzielaniu się naskórka, w chorobie Duhringa oraz przy opryszczce ciężarnych,
  • krosty:
    • śródnaskórkowe – powstają np. przy łuszczycy krostkowej,
    • przymieszkowe – powstają np. przy trądziku młodzieńczym,
  • bąble powstają w wyniku miejscowego poszerzenia oraz zwiększenia przepuszczalności naczyń krwionośnych, pojawiają się przy oparzeniu pokrzywą lub też przy chorobach nazywanych pokrzywkami,

Wykwity wtórne:

  • nadżerki powstają w miejscach urazów mechanicznych, w wyniku kontaktu ze środkami chemicznymi lub też na skutek procesu chorobowego (rak szyjki macicy czy też drożdżyca), często powstają w miejscu wykwitów pierwotnych – pęcherzyków, pęcherzy, sączących grudek oraz krost,
  • przeczosy – powstają na niezmienionej chorobowo skórze w wyniku urazów mechanicznych, mogą być np. skutkiem drapania, przeczosy występują w chorobach, które przebiegają z nasilonym świądem, między innymi przy żółtaczce, atopowym zapaleniu skóry, wszawicy, a także przy świerzbie,
  • pęknięcia, szczeliny, rozpadliny – są charakterystyczne dla miejsc, w których skóra jest narażona na rozciąganie i napinanie (między innymi dla brodawek sutkowych czy też okolic naturalnych otworów), czynnikami które sprzyjają pęknięciom są przede wszystkim: sucha skóra oraz jej nadmierne rogowacenie, obrzęk i stany zapalne; rozpadliny mogą pojawiać się np. w okolicach odbytu lub też w kącikach ust, powstają także na stopach w miejscach zapalnych lub hiperkeratonicznych – pięty, zmacerowany naskórek pomiędzy palcami czy też na zgięciach podeszwowych stawów palców,
  • blaszki – powstają w wyniku zlania się innych wykwitów, głównie grudek,
  • łuski – mogą pojawiać się na skutek zejścia stanu zapalnego, albo w wyniku nieprawidłowego lub nadmiernego rogowacenia,
  • strupy powstają w wyniku zasychania na skórze płynu ropnego, surowiczego lub też surowiczo-krwawego z resztami rozpadłych komórek, bakterii oraz krwinek,
  • owrzodzenia mogą powstawać w wyniku:
    • rozpadu guzów, guzków i krost,
    • chorób naczyń tętniczych, żylnych oraz limfatycznych,
    • działania czynników fizycznych, chemicznych, długotrwałego ucisku lub też urazów mechanicznych na skórze niezmienionej,
    • różnych chorób infekcyjnych oraz chorób tkanki łącznej,
  • blizny – najczęściej są następstwem uszkodzenia skóry właściwej.

Stany narzucone skóry:

  • zliszajowacenia – zmiany pojawiają się w wyniku przewlekłego działania mechanicznych bodźców, np. drapania oraz stanu zapalnego, pojawiają się między innymi w przypadku atopowego zapalenia skóry czy też świerzbiączki,
  • zliszajcowacenie – powstają wskutek wtórnego zakażenia bakteryjnego zmian skórnych, przede wszystkim swędzących oraz wysiękowych.

Ponadto wystąpienie wykwitów związane może być z :

  • ropnymi zakażeniami wywoływanymi przez paciorkowce i gronkowce,
  • chorobotwórczymi grzybami oraz zakażeniami drożdżakowymi,
  • łojotokiem skóry,
  • chorobami nerek i wątroby,
  • cukrzycą,
  • hipoglikemią,
  • alergenami,
  • zaburzeniami układu nerwowego oraz krążenia,
  • zaburzeniami pracy gruczołów wewnętrznego wydzielania,
  • radioterapią oraz chemioterapią,
  • nieodpowiednimi warunkami higienicznymi,
  • zatruciami,
  • urazami mechanicznymi paznokci oraz skóry,
  • niedożywieniem oraz wyniszczeniem,
  • zmianami rozwojowymi, np. plamy starcze.

Leczenie wykwitu

Leczenie poszczególnych wykwitów opiera się przede wszystkim na:

  • leczeniu choroby podstawowej, której wykwity są objawami,
  • zmianie stylu życia (np. zmiana diety, unikanie alergenów),
  • stosowaniu środków farmakologicznych – leków czy też maści.
VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: