Zaparcia (zatwardzenie, obstrukcja)


Zaparcie potocznie nazywane również zatwardzeniem lub obstrukcją to utrudniona lub niezbyt częsta (poniżej 2 razy w tygodniu) defekacja. W przypadku ciężkich zaparć do wypróżnień dochodzić może nawet mniej niż 2 razy w miesiącu. W skrajnych przypadkach zaparcia prowadzić mogą do śmierci.

Osoby zdrowe powinny oddawać od jednego do dwóch dobrze uformowanych stolców dziennie, czasami może być to jedno wypróżnienie co drugi dzień. W zaparciach kał jest najczęściej bardzo suchy i twardy, oddawany z wysiłkiem. Stolec, który oddawany jest rzadziej może mieć silniejszą i bardziej przykrą woń ze względu na zaawansowany proces fermentacyjno-gnilny resztek pokarmu, co jest skutkiem ich dłuższego zalegania w przewodzie pokarmowym.

Mężczyzna z zaparciami w toalecieBardzo często zaparciom towarzyszą również inne objawy, takie jak:

  • bóle brzucha,
  • wzdęcia,
  • uczucie pełności,
  • mdłości,
  • utrata łaknienia,
  • nadmierne oddawanie gazów.

Można wyróżnić 3 główne rodzaje zaparć:

  • Przypadkowe – o zaparciach przypadkowych można mówić, gdy w wyniku sytuacji życiowych, takich jak podróż czy nagła zmiana sposobu żywienia dochodzi do zaparć.
  • Krótkotrwałe – mają najczęściej charakter okresowy i nawracający. Okresy zaparć przeplatają się z okresami prawidłowego oddawania stolca.
  • Przewlekłe – nazywane również nawykowymi lub atonicznymi.

Przyczyny powstawania

Zaparcia są bardzo często występującą dolegliwością, która dotyka niemal każdego w pewnym momencie życia. Mogą pojawić się u zdrowych osób, które spożywają zbyt małą ilość płynów lub za mało błonnika. A także u osób prowadzących siedzący tryb życia, u osób w podeszłym wieku, u noworodków oraz u kobiet w zaawansowanej ciąży.

Zaparcia są dolegliwością, która często pojawia się przy zaburzeniach czynności jelita grubego, szczególnie w przypadku kobiet i są to wówczas tak zwane zaparcia nawykowe. Bardzo często zaparcia są również skutkiem lekceważenia uczucia parcia na stolec, co z czasem prowadzi do zaburzenia odruchu defekacyjnego. Ignorowanie parcia na stolec i bólu brzucha sprawia, że niestrawione resztki pokarmu nie przesuwają się w stronę odbytu. Z zalegających mas kałowych organizm pobiera najpotrzebniejsze składniki, między innymi odciąga wodę oraz składniki mineralne. W efekcie kał staje się coraz twardszy, a problemy z wydaleniem go coraz większe. Do problemów z zaparciami prowadzi również nadużywanie preparatów przeczyszczających i innych leków.

Wśród pozostałych przyczyn zaparć wyróżnić można:

  • mechaniczne, między innymi:
    • blizny,
    • ucisk z zewnątrz,
    • stres,
    • niedrożność jelit,
    • zwężenie jelit poprzez naciek zapalny lub nowotworowy,
    • zwężenie światła jelita przez rozrastający się wewnątrz jelita lub uciskający jelito z zewnątrz guz,
  • czynnościowe, między innymi:
    • charłactwo,
    • choroby gorączkowe,
    • zaparcia spastyczne (kurczowe) – wywołane nadmiernymi skurczami jelit,
    • zaparcia atoniczne (rozleniwienie jelit) u osób obłożnie chorych i u osób w wieku podeszłym,
    • kurcz zwieraczy,
  • toksyczne, na przykład:
    • niektóre leki, takie jak atropina lub opium,
    • zatrucie arsenem oraz ołowiem.

Leczenie zaparcia

Leczenie zaparć jest bardzo ważne, ponieważ długotrwałe zatrzymanie kału w jelicie grubym może prowadzić do wielu niebezpiecznych dolegliwości, takich jak:

  • owrzodzenia jelita grubego,
  • zapalenia jelita grubego,
  • żylaki odbytu,
  • odleżyny i martwice jelita,
  • a nawet do raka jelita grubego i odbytu.

Leczenie zaparć jest zależne od przyczyny. W przypadku leczenia jedynie objawowego wykorzystuje się środki przeczyszczające. W przypadku zaparć nawykowych stosowanie środków przeczyszczających nie jest wskazane. W zaparciach zarówno nawykowych, jak i w większości innych typów zaparć konieczna jest zmiana trybu życia oraz stosowanie właściwej diety. Naturalny odruch fizjologiczny w przypadku zaparć nawykowych można przywrócić przez wypijanie codziennie rano szklanki wody z cytryną i łyżką miodu.

Zmiana przyzwyczajeń żywieniowych powinna głównie obejmować:

  • jedzenie śniadań – rano wzrasta czynność wydzielnicza i ruchowa przewodu pokarmowego,
  • spożywanie większej ilości świeżych owoców i warzyw,
  • produkty z pełnego przemiału – białe pieczywo zastąpić należy razowym, a biały ryż i makaron pełnoziarnistym,
  • zwiększenie ilości spożywanego błonnika – błonnik, czyli włókno pokarmowe posiada właściwości pęcznienia w przewodzie pokarmowym, przez co pobudza jelita do pracy – szczególnie bogate w błonnik są zboża (pszenica, kukurydza, otręby pszenne, otręby owsiane i płatki owsiane), kasze (głównie gryczana i jęczmienna), a także skórki owoców i warzyw,
  • wypijanie większej ilości wody – najlepiej jeżeli będzie to woda mineralna, niegazowana,
  • unikanie mocnej herbaty, kawy i gazowanych napojów,
  • unikanie mleka krowiego – lepiej zastąpić je jogurtami naturalnymi oraz kefirami, które doskonale regulują pracę przewodu pokarmowego,
  • unikanie produktów zapierających, takich jak kakao, czekolada, banany, ryż czy gotowana marchew,
  • spożywanie siemienia lnianego,
  • ograniczenie spożywania słodyczy,
  • powolne spożywanie posiłków, każdy kęs powinien być dokładnie przeżuwany, należy spożywać 4-5 posiłków dziennie o mniej więcej stałych porach.

Jednak taka dieta nie we wszystkich typach zaparć przynosi ulgę. Odmienne zasady powinno się stosować w przypadku zaparć kurczowych. O zaparciach kurczowych można mówić, gdy jelito zaciska się wokół twardych mas kałowych, co uniemożliwia ich wydalenie. W niektórych przypadkach zaparcia kurczowe mogą występować naprzemiennie z biegunkami, co znacznie utrudnia odpowiednie postępowanie lecznicze. W przypadku tego typu zaparć zaleca się szczególnie odpowiednią dietę z ograniczoną ilością błonnika. Spożywać wolno delikatne mięsa, masło, oliwę, miód, twarożki, przecierane i gotowane warzywa. Konieczne jest także wypijanie znacznej ilości płynów. Unikać natomiast należy potraw smażonych, ostrych przypraw, warzyw strączkowych i produktów z pełnego przemiału, między innymi razowego pieczywa.

W leczeniu zaparć pomocne mogą być również zioła. Szczególnie istotne jest picie naparów z melisy, mięty pieprzowej i senesu. Ich przygotowywanie nie jest pracochłonne, wystarczy zalać saszetkę kupionych wcześniej ziół zagotowaną wodą i wypić po ostudzeniu. Stosować można również ziarna babki płesznik, wystarczy wymieszać trzy łyżeczki preparatu w ostudzonej wodzie i wypić. Dostępne są również preparaty zawierające błonnik w formie tabletek.

Kupić można także leki na zaparcia, jednak w przeciwieństwie do stosowania ziół, zmiany diety i stylu życia zdarza się, że mogą one wyrządzić więcej szkód niż korzyści. Leki na zaparcia można podzielić na kilka grup. W pierwszej wyróżnić można preparaty poślizgowe, które pokrywają powierzchnię jelita i kału cienką, śliską warstewką ułatwiającą przemieszczanie się zalegających mas kałowych. W kolejnej grupie wyróżnić można leki drażniące, do których należy między innym znany olejek rycynowy. Leki te działają bezpośrednio na mięśniówkę jelit i wzmagają jej czynność skurczową. Do ostatniej grupy leków pomagających w zaparciach należą leki osmotyczne. Posiadają one właściwości przyciągania wody oraz rozciągania ścian jelita. Dzięki stymulacji jelit pobudzane są ruchy perystaltyczne, co ułatwia właściwe wypróżnianie. Należy jednak pamiętać, że stosowanie leków syntetycznych nie jest wskazane, ponieważ może prowadzić do przyzwyczajenia jelit do dodatkowego pobudzania i w efekcie do ich rozleniwienia się oraz jeszcze większych problemów z zaparciami.

Warto pamiętać, że przyczyną zaparć może być także brak aktywności fizycznej i siedzący tryb życia. Regularny ruch, przynajmniej przez 30 minut dziennie sprzyja uregulowaniu rytmu wypróżnień. Natomiast wzmacnianie mięśni poprawia przemianę materii, a ćwiczenia mięśni brzucha przyspieszają ruchy robaczkowe jelit.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: