Żółtaczka


Żółtaczką określa się żółte zabarwienie skóry, błon śluzowych,  a także białkówek oczu wynikające z odkładania się w tkankach nadmiernej ilości bilirubiny.

Bilirubina jest żółtym barwnikiem stanowiącym produkt degradacji hemoglobiny znajdującej się w starych czerwonych krwinkach,  a także niektórych białek, na przykład mioglobiny znajdującej się w mięśniach. W prawidłowych warunkach stężenie bilirubiny powinno wynosić 1mg/dl lub też 17µmoli/dl. O żółtaczce można mówić gdy wartości te zwiększą się trzykrotnie, czyli w momencie gdy stężenie bilirubiny wyniesie około 3mg/dl lub 50µmoli/dl. W przypadku mniejszych wartości, to znaczy gdy stężenie bilirubiny przekracza normę, ale nie wskazuje wartości charakterystycznych dla żółtaczki można mówić o stanie podżółtaczkowym.

Żółtaczka u starszego mężczyznyCzasami żółte zabarwienie skóry zauważalne jest u osób, które spożywają duże ilości soku marchwiowego. Zawarty w nim barwnik – karoten odkłada się w skórze i zmienia jej barwę na żółtopomarańczową. Jednak w odróżnieniu od żółtaczki karoten nie powoduje zażółcenia białkówek.

Poza zażółceniem skóry i białkówek oczu zdarza się, że żółtaczce towarzyszy również świąd skóry. Może on pojawić się jeszcze przed ujawnieniem się żółtaczki, równocześnie z nią lub też z opóźnieniem. Bardzo często jeszcze zanim dojdzie do zażółcenia skóry pojawia się ściemnienie moczu, którego barwa staje się zbliżona do herbaty lub ciemnego piwa. Następnie dojść może do odbarwienia stolca. Zdarza się, że żółtaczce towarzyszy także ogólne osłabienie organizmu, zmniejszona tolerancja wysiłku fizycznego, powiększenie śledziony oraz wątroby, która naciska na inne organy.

Wyróżnić można trzy typy żółtaczki:

  • żółtaczka przedwątrobowa, określana również jako hemolityczna – jest diagnozowana gdy sprawność miąższu komórek wątrobowych pozostaje zachowana, jednak w wyniku nadmiernej ilości hemoglobiny komórki wątrobowe nie są w stanie sobie z nią poradzić,
  • żółtaczka wątrobowa, określana także jako miąższowa – powstaje w wyniku zaburzenia funkcjonowania komórek wątroby, na przykład w wyniku wirusowego zapalenia miąższu wątroby lub też w wyniku toksycznego uszkodzenia tego narządu, przez co nie jest ona w stanie sprawnie funkcjonować,
  • żółtaczka pozawątrobowa, określana także jako mechaniczna, zatorowa lub też zastoinowa – pojawia się gdy ilość barwnika, którą wątroba musi zmetabolizować jest prawidłowa, sam narząd funkcjonuje odpowiednio, lecz istnieją trudności w odprowadzaniu żółci przez drogi żółciowe do przewodu pokarmowego; może to wynikać na przykład z obecności kamieni w drogach żółciowych, z wtórnego zrośnięcia ujścia przewodów żółciowych, ucisku wynikającego z obecności mas guzowatych na drogi żółciowe czy też ze zrostów pojawiających się po przebytych operacjach.

Warto wspomnieć także o żółtaczce noworodków występującej w okresie noworodkowym, której przyczyną są zaburzenia przemiany bilirubiny. Należy pamiętać, że najczęściej nie jest to groźny symptom, pojawia się u mniej więcej połowy noworodków i trwa zazwyczaj około 7-10 dni u dzieci narodzonych o czasie, natomiast u wcześniaków trochę dłużej.

Przyczyny powstawania

Żółtaczka jest objawem towarzyszącym wielu chorobom. Wysokie stężenie bilirubiny we krwi, prowadzące do zażółcenia skóry i białkówek może wynikać z nadmiernego wytwarzania tego barwnika, zahamowania metabolizmu lub też z utrudnionego wydalania.

Nadmierne wytwarzanie bilirubiny wiąże się z przyspieszonym rozpadem prawidłowych czerwonych krwinek. Zahamowanie metabolizmu może wynikać z zapalenia wątroby, czego przyczyną mogą być wirusy, alkohol, leki, a także wrodzona mniejsza aktywność enzymów metabolizujących. Do utrudnionego  wydalania bilirubiny dochodzi w przypadku pojawienia się mechanicznych przeszkód w odpływie żółci, na przykład gdy pojawią się kamienie w przewodach żółciowych, guzy trzustki lub też guzy w drogach żółciowych. Utrudnienie wydalania bilirubiny związane może być również z zahamowaniem wypływu żółci z komórek wątrobowych lub też z drobnych przewodów żółciowych, na przykład przy zapalaniu wątroby lub w wyniku zażywania niektórych leków.

Żółtaczka może także stanowić objaw marskości, czyli zaawansowanego uszkodzenia wątroby.

Leczenie żółtaczki

Żółtaczka jest objawem wielu poważnych schorzeń. Mimo, że żółte zabarwienie skóry może pojawić się z banalnych przyczyn to w każdym przypadku konieczne jest zgłoszenie się do lekarza oraz poddanie odpowiednim badaniom w celu stwierdzenia przyczyny.

Aby zdiagnozować przyczynę żółtaczki często potrzebny jest szereg badań rozpoczynając od wywiadu lekarskiego, a kończąc na badaniach podmiotowych.  Konieczne jest także stwierdzenie czy żółte zabarwienie skóry to faktycznie żółtaczka, w tym celu wykonuje się badania krwi, a w nich oznacza całkowite stężenie bilirubiny oraz jej frakcji związanej i niezwiązanej. Wśród innych badań krwi, które również są wykonywane można wymienić oznaczanie enzymów wątrobowych oraz markerów wirusów zapaleń wątroby. Dzięki nim możliwe jest sprawdzenie czy przyczyną objawów są zakażenia wirusowe, czy też żółtaczka posiada podłoże zapalne.

Kolejnym badaniem wykonywanym w celu zdiagnozowania przyczyny żółtaczki jest ultrasonografia jamy brzusznej. Badanie to może ukazać poszerzenie przewodów żółciowych, a czasami także potwierdzić obecność złogów. Rzadziej wykorzystuje się badania obrazujące, takie jak tomografia komputerowa czy też rezonans magnetyczny. Zdarza się, że konieczna jest diagnostyka w postaci biopsji wątroby lub specjalistyczne badania krwi.

Nie istnieje specjalne leczenie odpowiednie dla każdego przypadku żółtaczki. Jest to objaw wielu chorób, dlatego leczenie zależne jest od przyczyny. Jednak odpowiednie rozpoznanie przyczyny objawów, a także podjęcie leczenia ma istotne znaczenie dla zdrowia oraz życia pacjenta.

Warto pamiętać, że sama żółtaczka u dzieci, dorosłych i starszych osób nie stanowi szczególnego zagrożenia. Ważna jest jednak jej przyczyna, ponieważ może świadczyć zarówno o banalnych, jak i bardzo poważnych przypadłościach. Stężenie bilirubiny znacznie przekraczające normę jest groźne tylko dla noworodków, ponieważ w ich przypadku barwnik może przenikać do mózgu i powodować nieodwracalne zmiany.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: