Paraliż (porażenie)


Porażeniem określa się całkowitą utratę siły oraz zdolności ruchowej mięśni, poszczególnych grup mięśni, kończyn lub też większych części ciała. Osoba z porażeniem nie jest w stanie wykonywać ruchów częścią ciała dotkniętą porażeniem, co związane jest z brakiem dopływu bodźców nerwowych do mięśni. Wyróżnić można:

  • porażenie wiotkie pochodzenia neurogennego – powodowane jest przez uszkodzenie obwodowe nerwów ( w wyniku urazu, infekcji czy też nowotworu), które przewodzą impulsy nerwowe do mięśni. Wśród neurologicznych objawów porażenia wiotkiego wymienia się:
    • obniżenie napięcia mięśni,
    • drżenie pęczkowe mięśni,
    • zniesienie odruchów w kończynie, która została objęta paraliżem,
    • neurogenny zapis na elektromiogramie;
  • porażenie wiotkie pochodzenia miogennego – wynika z uszkodzenia samego mięśnia lub też grupy mięśni najczęściej na skutek urazu, niedorozwoju lub też miopatii;
  • porażenie spastyczne, zwane również kurczowym powodowane jest przez uszkodzenie ośrodkowego układu nerwowego. Do objawów paraliżu spastycznego należą:
    • wzmożone napięcie mięśni,
    • brak zaniku mięśni,
    • odruchy kloniczne,
    • odruchy patologiczne,
    • brak zmian w badaniu elektromiograficznym,
    • zniesienie odruchów powierzchniowych;
  • porażenie przysenne – jest to stan towarzyszący zasypianiu lub rzadziej związany z przejściem ze snu do czuwania. Objawia się porażeniem mięśni przy zachowaniu pełnej świadomości. Osoba z porażeniem przysennym ma wrażenie ogarniającej niemocy. Nie jest w stanie wykonywać żadnych ruchów, nie może nic powiedzieć czy otworzyć oczu. Dodatkowo doświadcza nieprzyjemnych doznań psychicznych, między innymi wrażenie ogłuszającego dudnienia czy też dzwonienia w uszach, wykręcania ciała, bezwładnego spadania oraz przygniatania klatki piersiowej lub kończyn. Najczęściej odczuciom tym towarzyszy przyśpieszona akcja serc a i odczuwanie strachu. Podczas paraliżu mogą występować halucynacje różnego rodzaju – zarówno wzrokowe jak i dotykowe.

Sparaliżowany człowiekZarówno w przypadku porażenia wiotkiego, jak i spastycznego niemożliwe jest świadome wprowadzenie mięśni w ruch. Różnicą jest natomiast napięcie spoczynkowe, czyli stan napięcia mięśni. W przypadku porażenia wiotkiego napięcie mięśni spada. Doskonale widać to przy porażeniu wiotkim ręki, która zwisa bezwładnie. Przy porażeniu spastycznym pojawia się wzmożone, długotrwałe napięcie mięśniowe, będące wynikiem przekazywanych przez korę mózgową impulsów.

Rodzaj występującego porażenia zależny jest od miejsc oraz stopnia uszkodzenia nerwu. Uszkodzenie w obrębie mózgu lub też rdzenia kręgowego ma charakter spastyczny, natomiast uszkodzenie nerwów układu obwodowego wiotki.

Biorąc pod uwagę lokalizację uszkodzenia obejmującego układ ruchu oraz związany z tym zakres porażenia wyróżnić można następujące rodzaje paraliżu:

  • monoplegia – paraliż obejmujący jedną kończynę,
  • paraplegia – porażenie dwukończynowe, najczęściej obejmuje kończyny dolne, podczas gdy kończyny górne pozostają całkowicie sprawne,
  • tetraplegia – porażenie czterokończynowe,
  • hemiplegia – porażenie połowicze, obejmuję jedną połowę ciała i powoduje utratę siły mięśniowej oraz ogranicza zakres ruchu. Porażenie pojawia się po stronie przeciwnej niż lokalizacja uszkodzenia.

Rodzaj oraz rozległość porażenia mięśni uzależniony jest od tego, jakie nerwy uległy uszkodzeniu. Udar mózgu jest skutkiem nagłego zmniejszenia dopływu krwi do mózgu, np. na skutek zaczopowania naczynia krwionośnego, jego pęknięcia lub też skrzepu płynącego z serca. Porażenie będące następstwem udaru ma charakter jednostronnego porażenia twarzy, kończyny górnej oraz dolnej. Na początkowym etapie jest to porażenie wiotkie, jednak po kilku tygodniach jego charakter zmienia się na spastyczny. Jeżeli zaburzenie w przepływie krwi nie było bardzo nasilone, to istnieje szansa na cofnięcie jego objawów.

Uszkodzenie rdzenia kręgowego w przekroju poprzecznym najczęściej związane jest ze spastycznym porażeniem obu nóg.  Dodatkowo pojawić się mogą kłopoty z opróżnianiem pęcherza i jelit. Poprawa stanu osoby chorej możliwa jest najczęściej dopiero po paru tygodniach.

Do uszkodzenia nerwów obwodowych dochodzi najczęściej w wyniku złamania kości lub też na skutek ran ciętych. Skutkiem takiego urazu są porażenia wiotkie. Obejmują one wyłącznie nerwy, które występują w kompleksie z uszkodzonym mięśniem.

W odróżnieniu od tkanki nerwowej mózgu oraz rdzenia kręgowego nerwy obwodowe mogą się zregenerować i odzyskać wcześniejszą sprawność. Jednak czas potrzebny do ich odbudowania może wynosić nawet do dwóch lat.

Przyczyny powstawania

Porażenie może być skutkiem innych chorób, między innymi polio. Wirus wywołujący tą chorobę może doprowadzić do degradacji zwojów nerwowych odpowiadających za unerwienie mięśni. Objawem zniszczenia zwojów nerwowych są właśnie porażenia mięśniowe. Całkowite porażenie ruchowe jest również skutkiem urazu rdzenia kręgowego.

Przyczyną hemiplegii najczęściej jest przebyty zawał mózgu, guz mózgu oraz krwotok do jamy czaszki, w tym również udar mózgu pochodzenia krwotocznego. Do porażenia połowiczego dochodzi w wyniku upośledzenia drogi korowo-rdzeniowej mózgu. Przyjmuje się, że do hemiplegii prowadzi niedotlenienie mózgu, którego następstwem jest śmierć części neuronów.

Do powstawania porażeń dochodzić może także na skutek przypadkowych uszkodzeń nerwów rąk, nóg czy też rdzenia kręgowego, a także przez ucisk nerwów w przypadku chorób zwyrodnieniowych kręgosłupa.

Naukowcy zajmujący się zagadnieniem paraliżu sennego są zdania, że samoistny paraliż przysenny to częste zaburzenie snu dotykające od 5 do nawet 60% populacji. Wśród przyczyn paraliżu sennego dopatrują się oni nieprzestrzegania higieny snu, jego nieregularność oraz niedostatek czy też częste zmiany strefy czasowej. Innymi przyczynami mogą być także:

  • silny stres,
  • uzależnienie od alkoholu, leków oraz innych substancji psychoaktywnych,
  • napięcia emocjonalne.

Paraliż przysenny może towarzyszyć także narkolepsji, którą leczy się przy użyciu leków farmakologicznych oraz zmiany trybu życia.

Wśród innych przyczyn porażeń wymienia się:

  • nowotwory,
  • zanik mięśni,
  • stwardnienie rozsiane,
  • mózgowe porażenie dziecięce,
  • przepuklinę oponowo-rdzeniową.

Leczenie paraliżu

Postępowaniem leczniczym w przypadku porażenia jest rehabilitacja. W zależności od typu porażenia terapia może mieć różną postać. W przypadku osób z porażeniem połowiczym ćwiczenia wykonuje się w pozycji leżącej. W miarę postępów osoba chora może zacząć siadać. Ostatnim elementem terapii są ćwiczenia czynne w pozycji stojącej. Hemiplegia zazwyczaj nie jest chorobą postępującą, chyba że do jej wystąpienia przyczynił się guz mózgu. Wówczas konieczne jest leczenie operacyjne.

Do powstawania porażeń często przyczyniają się inne choroby, wówczas podstawową metodą leczenia jest usunięcie przyczyny, czyli leczenie choroby podstawowej.  Podczas leczenia podejmuje się próby usprawnienia przepływu krwi przez mózg, co ma na celu uniknięcie kolejnego udaru lub stosuje się terapię polegającą na usunięciu nowotworu.

Zakończenia uszkodzonych nerwów obwodowych łączy się ze sobą w taki sposób aby umożliwić im jak najszybsze i najlepsze zrośnięcie się. Gdy takie leczenie nie jest możliwe podejmuje się fizykoterapię w celu utrzymania ruchomości stawów oraz w celu zlikwidowania skurczów mięśni.

Porażenie jest skutkiem uszkodzenia komórek i włókien nerwowych. Skutkuje to zaburzeniami w obrębie mózgu, rdzenia kręgowego oraz nerwów obwodowych. Zależnie od stopnia uszkodzenia możliwe jest odbudowanie komórek, a nawet odzyskanie pełnej sprawności.

Porażenie może dotyczyć różnych części ciała. Zależnie od lokalizacji może mieć ono wpływ na funkcjonowanie całego organizmu. Porażenia obejmujące mięśnie gładkie oraz system naczyniowy mogą prowadzić do utrudnionego opróżniania jelit lub też pęcherza moczowego. W niektórych przypadkach, gdy porażenie obejmuje ważne dla życia pacjenta narządy, dojść może nawet do zgonu.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: