Lęk


Lęk jest negatywnym stanem emocjonalnym związanym z przewidywanym nadejściem niebezpieczeństwa pochodzącego z zewnątrz lub też z wnętrza organizmu. Lek może stanowić reakcję na bezpośrednie niebezpieczeństwo oraz na zagrożenie wymyślone. Objawia się przede wszystkim niepokojem, uczuciem zagrożenia, napięciem oraz skrępowaniem. Zdecydowanie bardziej podatne na stany lękowe są kobiety, szczególnie młode – między 25. a 35. rokiem życia. Jednocześnie lęk częściej dotyczy osób z mniej zamożnych warstw społeczeństwa.

U różnych ludzi natężenie lęku może być odmienne. Jest zależne przede wszystkim od osobowości człowieka, od jego stanu psychofizycznego, a także od warunków środowiskowych. W przeciwieństwie do strachu, lęk nie jest związany z bezpośrednim bólem lub zagrożeniem.

Lęk często stanowi naturalną reakcję obronną organizmu wynikającą z przystosowania. Jednak gdy zaczyna przejmować kontrolę nad naszym życiem, to można mówić o stanie patologicznym. Wówczas konieczne jest podjęcie odpowiedniego leczenia.

Wśród rodzajów lęku wyróżnia się:

  • lęk odczuwany – czekanie na hipotetyczne, przykre wydarzenie,
  • lęk domniemany – stan emocjonalny powstający na skutek wyobrażenia, a nie zagrożenia rzeczywistego,
  • lęk napadowy – określany także jako paniczny, jest to ostry napad lęku, któremu towarzyszą silne objawy wegetatywne, a także uczucie przerażenia, np. strach przed śmiercią,
  • lęk ukryty – zamiast lęku odczuwane są np. wywoływane nim dolegliwości bólowe,
  • lęk wolnopłynący – odczuwanie nieokreślonego, przenikającego niepokoju,
  • lęk fobiczny – lęk sytuacyjny, jest to strach przed zaistnieniem konkretnej sytuacji, który prowadzi do jej unikania,
  • agitację – silny lęk, któremu towarzyszy niepokój ruchowy,
  • lęk antycypowany – to lęk przed lękiem, np. lękowe oczekiwanie na napad lęku.

Głęboki lęk biznesmanaOdczuwanie lęku to nieodłączny element życia człowieka. Towarzyszy mu w wielu momentach. Lęk jest całkowicie naturalnym stanem, a czasami wręcz niezbędnym przez swoje mobilizujące działanie. Zdarza się jednak, że mimo przeminięcia sytuacji stresującej, lęk pozostaje. Niektórym osobom odczuwanie lęku towarzyszy na co dzień, czego skutkiem są pewne objawy somatyczne. W stanach takich można mówić o zaburzeniach lękowych.

Lękowi bardzo często towarzyszy pogorzenie nastroju i obniżenie aktywności. Istnieją jednak rodzaje lęku, których następstwem jest proces integracji. Wówczas człowiek staje się bardziej aktywny oraz szybciej i sprawniej myśli. Są to najczęściej sytuacje znajdujące się na granicy lęku i strach, które mają miejsce przed rzeczywistym zagrożeniem. Zdarza się, że ten rodzaj lęku prowadzić może do zachowań agresywnych, które są formą obrony. Lękowi towarzyszyć może wiele objawów. Najczęściej są to objawy somatyczne takie jak:

  • drżenie, w tym drżenie dłoni,
  • pocenie się,
  • świąd,
  • bóle brzucha,
  • zawroty głowy,
  • ból i kołatanie serca,
  • omdlenia,
  • biegunka,
  • moczenie się,
  • tężenie mięśni,
  • objawy napięciowe, np. ze strony kręgosłupa,
  • problemy z oddychaniem,
  • zaczerwienienia lub blednięcie skóry,
  • mrowienia,
  • szumy w uszach,
  • kłopoty z erekcją.

Ponadto pojawić się mogą obawy psychiczne oraz psychomotoryczne, przede wszystkim:

  • napięcie wewnętrzne,
  • tiki nerwowe,
  • podenerwowanie,
  • kłopoty z koncentracją oraz z pamięcią,
  • nadpobudliwość,
  • zaburzenia w rozumowaniu oraz w planowaniu.

Lęk to podstawowy objaw nerwicy oraz depresji. Może być również istotnym składnikiem psychozy oraz schizofrenii. Towarzyszyć może wielu chorobom somatycznym, przede wszystkich chorobom układy krążenia. Lęk pojawia się także przy zaburzeniach świadomości, np. przy majaczeniu alkoholowym.

Przyczyny powstawania

Przyczyn lęku należy doszukiwać się w indywidualnych przeżyciach ludzi. Związane jest to z oddziaływaniem otoczenia na jednostkę. Często przyczyną lęku są przeżycia wewnętrzne człowieka, wydarzenia oraz problemy z okresu dzieciństwa. Istotnym czynnikiem są również relacje osoby odczuwającej lęk z rodzicami w najmłodszych latach życia. W przypadku osób dorosłych źródeł lęku doszukiwać się można przede wszystkim w przebiegu rozwoju psychicznego i w okresie dorastania. Źródłem lęku mogą być także sytuacje stresujące. Jednak zdarza się, że nawet osoba odczuwająca lęk nie wie do końca jaka jest jego przyczyna.

Lęk może przybierać różne postacie:

  • fobie,
  • napady paniki,
  • zespoły stresu pourazowego,
  • zaburzenia obsesyjno-kompulsywne.

Fobia to silny, nieuzasadniony lęk odczuwany w stosunku do czegoś, co u innych ludzi takich odczuć nie wywołuje. Lęk jest odczuwany przy każdorazowym zetknięciu się z przedmiotem fobii, nie jest to krótkotrwały atak paniki.

Zespół lęku napadowego charakteryzuje się występowaniem nagłych ataków paniki. Silne przerażenie i stres odczuwane są bez żadnych konkretnych przyczyn. Takim atakom paniki towarzyszyć mogą różne obawy somatyczne, między innymi: przyspieszone bicie serca, ból w klatce piersiowej, nudności i wymioty, zawroty głowy oraz problemy z oddychaniem. Atak paniki pojawić się może w każdej sytuacji, nawet bez żadnej wyraźnej przyczyny. Osoba doświadczająca ataków paniki boi się nadejścia kolejnych, co tylko pogarsza jej stan. Zespół lęku napadowego może rozwijać się u osób prowadzących stresujący tryb życia.

Zespół stresu pourazowego powstaje na skutek traumatycznych przeżyć, np. po kataklizmie, wypadku, może dotyczyć osób będących ofiarami przemocy lub też gwałtu. Osoba z zespołem stresu pourazowego ciągle odczuwa stres i lęk, nawet gdy nic jej już nie grozi. Może miewać koszmary oraz kłopoty ze snem, stale czuje się samotna. Chory miewa także wybuchy złości i często czuje się winny. W leczeniu zespołu stresu pourazowego ogromne znaczenie odgrywa psychoterapia.

Dla zaburzeń obsesyjno-kompulsywnych typowe jest stałe powtarzanie pewnych czynności na skutek lęku, fobii lub też obsesyjnych myśli. Czynności te określane są kompulsjami i mogą przybierać różnorodne formy, np. mycie rąk, sprzątanie lub liczenie. Niepodjęcie odpowiedniego leczenia może spowodować, że zaburzenie przejmie kontrolę nad życiem chorego człowieka. Wówczas wszystkie myśli i działania podporządkowane są wykonywaniu niepotrzebnych, bezsensownych czynności. Choroba ta często jest dziedziczona i może dotyczyć nawet małych dzieci.

Wśród przyczyn lęku wyróżnić można także zespół lęku uogólnionego. Charakteryzuje się on obecnością niepokoju i stresu przy każdej czynności lub sytuacji życiowej. Do tego stanu przyczyniać się może bardzo stresujący tryb życia, a także obciążenie genetyczne. Osoby cierpiące z powodu zespołu lęku uogólnionego bez przerwy odczuwają lęk i żyją w stałym napięciu. Ponadto zmagać się muszą z innymi dolegliwościami, takimi jak: niepokój, kłopoty z koncentracją, drażliwość, przemęczenie, problemy ze snem, napięcie mięśniowe oraz bóle głowy.

Leczenie lęku

Lęku nie da się całkowicie usunąć, można jednak wpływać na czynniki, które go wywołują. Tak zwane czynniki lękotwórcze najczęściej powstają w sytuacjach szkolnych, domowych lub też w miejscu pracy.

W radzeniu sobie z lękiem pomocne mogą być różnego rodzaju środki farmaceutyczne. Jednak przyjmowanie ich często wiąże się z pewnym ryzykiem, a efekty są krótkotrwałe. Większość z tych preparatów szybko prowadzi do uzależnienia. Z czasem osoby odczuwające lęk muszą przyjmować nawet kilkanaście tabletek w ciągu dnia. Przyjmowanie tego rodzaju leków wiązać się może nie tylko ze zmianami psychicznymi, ale również z uszkodzeniem narządów miąższowych, a także serca. Leki uspokajające powinny być zażywany jedynie pod nadzorem i na wyraźne zlecenie lekarza. Powinny stanowić one tylko terapię wspomagającą. Zasadniczym leczenie jest psychoterapia opierająca się na uświadamianiu pacjenta, oswajaniu go lub też na eliminacji czynników lękowych.

VN:F [1.9.22_1171]
Ocena artykułu:

Być może zainteresują Cię także poniższe tematy: